Büyükçekmece'de kentsel dönüşüm 2026: zemin ve Mimarsinan

Büyükçekmece neden öncelikli bir ilçe

Büyükçekmece, İstanbul'daki deprem riski tartışmalarında sık sık en üst sıralarda anılan ilçelerden biri. Bunun ilk nedeni zemin. Habertürk'ün Mart 2023'te İBB'nin ilçe raporuna dayanarak aktardığına göre ilçenin büyük bölümünde zemin sertliğini gösteren Vs30 değeri saniyede 200–250 metre aralığında. Aynı aktarımda 180 m/s altı zayıf zemin, 760–800 m/s üstü kaya olarak tanımlanıyor; yani Büyükçekmece'nin çoğu kayaya değil, yumuşak zemine yakın bir sınıfta. Haber, zemin bakımından riskli görülen yerler arasında Celaliye, Kamiloba, Kumburgaz, Mimaroba, Sinanoba, Türkoba, Güzelce, Muratçeşme, Mimar Sinan Merkez, Dizdariye, Fatih, Atatürk, Cumhuriyet, Pınartepe, 19 Mayıs, Çakmaklı ve Ahmediye'yi sayıyor; Karaağaç, Ulus ve Hürriyet'in bazı kesimlerini daha iyi durumda gösteriyor.

İkinci neden yapı stoku ve tahmin edilen hasar. Aynı habere göre İBB raporundaki bina dağılımı şöyle: 1980 öncesi 1.303, 1980–2000 arası 13.622, 2000 sonrası 16.418 bina. Ekonomist'in 27 Ekim 2022'de aktardığı Kentsel Dönüşüm ve Şehircilik Vakfı (KENTSEV) raporu, Kandilli verilerine dayanarak 7,5 ve üzeri bir İstanbul depreminde ağır hasar alması beklenen bina sayısında Büyükçekmece'yi 6.622 binayla ilk sıraya koyuyor; ikinci sıradaki Fatih için verilen sayı 3.496. Habertürk'ün Şubat 2023'te İBB'nin 2019 kitapçığından aktardığı tabloda ise Büyükçekmece için orta ve üstü hasar beklenen yapı sayısı "9 bin" olarak geçiyor. İki rakam farklı çalışmalardan ve farklı hasar sınıflarından geliyor; birbirinin yerine kullanılmamalı. İBB'nin ilçe kitapçığının kendisine erişemedik.

İBB Genel Sekreter Yardımcısı Buğra Gökce de Haziran 2023'te İstanbul'daki riskli yapıların yaklaşık yüzde 40'ının batı koridorunda, Esenyurt, Büyükçekmece ve Küçükçekmece'de bulunduğunu açıkladı. Bu, ilçe bazında kesin bir sayı değil; ancak Büyükçekmece'nin dönüşüm ihtiyacının kentin geri kalanından yoğun olduğunu gösteriyor.

Mimarsinan riskli alanı ve heyelan

Büyükçekmece'de 6306 sayılı Kanun'a göre ilan edilmiş bir riskli alan var. 7 Haziran 2018 tarihli ve 30444 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2018/11705 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'yla Mimarsinan Mahallesi sınırları içindeki bir alan riskli alan ilan edildi. Alanın sınırları kararın ekindeki krokide gösteriliyor; binanızın bu sınırın içinde olup olmadığını belediyeden ya da Marmara Kentsel Dönüşüm Genel Müdürlüğü'nden sorun. Riskli alan içindeki dönüşüm, tek bina için yapılan riskli yapı tespitinden farklı işliyor: planlama ve uygulama idarenin programına bağlı. Mimarsinan dışında Büyükçekmece için ilan edilmiş başka bir riskli alan ya da rezerv yapı alanı kararı bulamadık.

Mimarsinan kıyısı heyelan bakımından da gündemde. Euronews Türkçe'nin 3 Ağustos 2026 haberine göre Mimarsinan Mahallesi Derya Sokak'ta bir toprak kütlesi sahile doğru kaydı; istinat duvarı olmayan bir evin ağır hasar aldığı, ekiplerin göçük altında kalan olabileceği ihtimaliyle çalıştığı aktarıldı. Haberde kaymanın nedenine dair resmî bir tespit yok. Yamaçta ya da kıyıya yakın bir parselde dönüşüm yapacaksanız zemin etüdünün heyelan ve istinat ihtiyacını da ele almasını isteyin.

Başvuru nereye yapılır

Büyükçekmece Belediyesi'nde ayrı bir Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü var. Belediyenin sitesindeki müdürlük sayfasında iletişim olarak Fatih Mah. Şehremini Sok. No:1 adresi, 444 0 340 numarası ve danisma@bcekmece.bel.tr adresi veriliyor. Müdürlüğün görevleri 10 Mart 2023 tarihli ve 21 sayılı Belediye Meclisi kararıyla kabul edilen yönetmelikte tanımlı: 6306 kapsamındaki iş ve işlemleri yürütmek, dönüşüm alanlarında imar planlarını Plan ve Proje Müdürlüğü ile birlikte hazırlamak, maliklerin yeni konutlara taşınma sürecini izlemek. Belediyede ayrıca bir Kentsel Tasarım Müdürlüğü bulunuyor.

Yarısı Bizden'de hak sahipliği başvurusu ve yapı ruhsatı ilçe belediyesine yapılıyor. Riskli yapı raporuna itiraz ve Bakanlık kira yardımı ise İstanbul'da Marmara Kentsel Dönüşüm Genel Müdürlüğü'nün işi. Dünya Bankası destekli kredi için en yakın bilgilendirme ofisi, AA'nın Nisan 2026 haberine göre komşu Küçükçekmece'deki Halkalı ofisi.

Sahada ne oluyor (2023–2026)

Belediye son yıllarda yıkımlara doğrudan eşlik ediyor. Temmuz 2023'te Atatürk Mahallesi'nde riskli bulunan 5 blok ve 44 bağımsız bölümlük yapılar belediye ekiplerinin gözetiminde yıkıldı. Dönemin Belediye Başkanı Hasan Akgün aynı haberde 1999'dan bu yana belediye ve vatandaş işbirliğiyle 40 binin üzerinde konutun yıkıldığını söyledi; haberin başka bir yerinde bu sayı 42 bin olarak geçiyor. Bu rakamlar belediyenin kendi beyanı.

Ekim 2025'te yine Atatürk Mahallesi'nde 47 yıllık Panorama Sitesi'nde yıkım başladı. Başkan Vekili Hakan Çebi'ye göre sitede 221 bağımsız bölüm vardı ve site Yarısı Bizden hibesinden yararlanmayı planlıyordu. Aynı haberde Yıldız Teknik Üniversitesi'nden Prof. Dr. Ali Koçak, parsel yerine ada bazında dönüşümün önemine dikkat çekti. Nisan 2026'da Fatih Mahallesi'nde 1990'larda yapılmış 5 bloklu, 39 bağımsız bölümlük bir site kontrollü olarak yıkılmaya başlandı; yerine kapalı otoparklı 3 blok ve 53 bağımsız bölüm planlanıyor.

Bu örnekler Büyükçekmece'de dönüşümün çoğunlukla site ölçeğinde, belediye koordinasyonuyla ve Yarısı Bizden desteğiyle yürüdüğünü gösteriyor. İBB'nin KİPTAŞ eliyle Büyükçekmece'de yürüttüğü güncel bir proje bulamadık.

Destekler kısaca

Büyükçekmece İstanbul'da olduğu için il genelindeki desteklerin tamamı geçerli: Yarısı Bizden (konut başına 875.000 TL hibe, 875.000 TL kredi, 125.000 TL taşınma desteği; kampanya 31 Aralık 2027'ye uzatıldı), 3 milyon TL'ye kadar Dünya Bankası destekli kredi, 2025'ten itibaren aylık 8.000 TL Bakanlık kira yardımı ve İBB'nin D–E sınıfı binalar için ek kira desteği. Ayrıntılar, şartlar ve 2026 yönetmelik değişikliği için İstanbul il rehberine bakın.

Kat karşılığında Büyükçekmece'de nelere dikkat

Zemin bedelini baştan konuşun. İlçenin önemli bir kısmı zayıf zeminde olduğu için zemin etüdü sonucuna göre fore kazık, zemin iyileştirme ya da istinat duvarı gerekebilir. Bu kalemlerin kime ait olduğunu, etüt sonucu beklenenden kötü çıkarsa ne olacağını sözleşmeye yazdırın.

Site ölçeğinde düşünün. Panorama ve Fatih Mahallesi örneklerinde olduğu gibi ilçedeki dönüşümlerin çoğu çok bloklu sitelerde yapılıyor. Birden fazla blok ve yüzlerce malik olduğunda salt çoğunluk kararının 4 Şubat 2026 yönetmeliğindeki toplantı ve bildirim usulüne uygun alınması özellikle önemli; usule aykırı bir karar ruhsat aşamasında geri döner. Fatih Mahallesi örneğindeki gibi bağımsız bölüm sayısı artıyorsa Yarısı Bizden'in 1,5 kat alan sınırını da hesaba katın.

Mimarsinan riskli alanı içindeyseniz önce idarenin o alan için öngördüğü uygulamayı öğrenin; tek başına müteahhitle anlaşmak bu süreçle çakışabilir. Kanundaki korumaları (müteahhidin kendi payını inşaat ilerlemesinin yüzde on altında satabilmesi, ruhsattan önce yaklaşık maliyetin %6'sı kadar teminat) sözleşmeye geçirin.