Bornova'da kentsel dönüşüm 2026: deprem sonrası ova ve Naldöken hattı

Bornova'da dönüşüm nasıl ilerliyor

Bornova'da dönüşümün ana yolu bina bazlı: malikler binalarını 6306 sayılı Kanun'a göre lisanslı bir kuruluşa riskli yapı tespiti yaptırıp yıkıyor ve müteahhitle kat karşılığı anlaşarak yeniden yaptırıyor. İlçede Bakanlığın ilan ettiği bir riskli alan kararı bulamadık; bu yüzden ilçedeki apartmanların çoğu için süreç, Büyükşehir'in alan projelerindeki yüzde yüz uzlaşma modeline göre değil, 6306'nın salt çoğunluk kurallarına göre işler. Bu kuralların ayrıntıları İzmir il rehberinde.

Bina stokunun büyüklüğü hakkında en sağlam rakam İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin yapı envanterinden geliyor. Cumhuriyet'in 8 Ağustos 2024 ve BirGün'ün 9 Şubat 2024 haberlerine göre Büyükşehir, Bayraklı'dan sonra ikinci aşamada Bornova'da 61.673 yapının envanterini tamamladı ve her yapı için bir bina kimlik belgesi hazırladı. Bu haberlerde Bornova için risk dağılımı verilmiyor; ilçeye özel riskli bina sayısını gösteren resmî bir veri bulamadık.

Risk oranı için elimizdeki tek rakam iki ilçeyi birlikte kapsıyor: DHA'nın 30 Ocak 2025 haberinde İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Başkanı Bengi Atak, Bornova ve Bayraklı'daki yaklaşık 60 bin yapının yaklaşık %35'inin 'depreme dayanıksız olma ihtimali yüksek' grubunda olduğunu ve öncelikli detaylı analiz gerektirdiğini söyledi. Bu, kesin riskli yapı sayısı değil; bir ön eleme sonucu.

Dünya Bankası destekli 3 milyon TL'lik krediye Bornova'dan kaç başvuru yapıldığını gösteren bir veri bulamadık; İstanbul için ilçe ilçe tablo yayımlandı, İzmir için yayımlanmadı. Kredi İzmir'de açık; koşulları İzmir il rehberinde.

Başvuru: belediyede hangi birim

Bornova Belediyesi'nde dönüşüm için ayrı bir Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü var. Belediyenin sitesindeki görev tanımına göre müdürlük; riskli yapı tespiti başvurularını değerlendiriyor, lisanslı firmaların hazırladığı riskli yapı raporlarını kontrol edip binayı yerinde inceliyor, tapuya riskli yapı şerhi konması ve harç muafiyeti yazışmalarını yapıyor, itiraz ve tahliye askı süreçlerini başlatıyor, yıkım ruhsatını düzenliyor. Müdürlüğün telefonu santral 0232 999 29 29, dahili 3220, 2111 ve 2112.

Yeni binanın ruhsatı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün işi: imar durumu, otopark bedeli, mimari proje ön onayı, yapı ruhsatı, kat irtifakı ve kat mülkiyeti, yapı kullanma izin belgesi bu müdürlükten çıkıyor (santral 0232 999 29 29). Plan değişikliği başvuruları Plan ve Proje Müdürlüğü'ne (dahili 1251), aplikasyon, kot krokisi ve temel-subasman vizesi Etüt ve Proje Müdürlüğü'ne (dahili 1790, 1762) yapılıyor.

Belediyenin adresi Kazım Dirik Mahallesi, Fevzi Çakmak Caddesi No: 38, Bornova; çağrı merkezi ve WhatsApp hattı 0232 999 19 19. Riskli yapı raporuna itiraz ve Bakanlık kira yardımı İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün işi; ayrıntılar İzmir il rehberinde.

Evka-3, Doğanlar, Naldöken ve İzmir Yenileniyor

Bornova Belediye Başkanı Ömer Eşki, KARAR'ın 3 Şubat 2025 haberine göre İzmir Büyükşehir Belediyesi ile ortak yürütülecek bir kentsel dönüşüm projesinin planlarının çizildiğini ve bunun 'İzmir'de bugüne kadar yapılmış en büyük kentsel dönüşüm projesi' olacağını söyledi. Çalışmalar Evka-3, Doğanlar ve Naldöken'den, Türkan Özilhan Devlet Hastanesi çevresinden başlayacak; ikinci aşamada Batıçim ile birlikte Naldöken'in tamamı dönüşüme girecek. Eşki, Naldöken'de dere yatağına yapılan binaları da eleştirdi.

Bu projenin takvimi, hak sahipliği kuralları, paylaşım oranı ve finansmanı için resmî bir metin bulamadık; aynı haberde finansman görüşmelerinin sürdüğü yazıyordu. Bu mahallelerde mülkünüz varsa, proje kesinleşmeden kendi binanız için müteahhitle bağlayıcı sözleşme imzalamadan önce belediyeden alanın sınırını ve binanızın kapsama girip girmediğini yazılı sorun.

Doğanlar'da bina bazlı dönüşüm zaten hızlı. KARAR'ın 24 Temmuz 2026 haberinde Eşki, Doğanlar'ı 'kentsel dönüşümün çok hızlı olduğu, nüfusun ve buna bağlı olarak park ile yol ihtiyaçlarının hızla arttığı bir bölge' olarak tanımladı; belediye park yenileme, yol çalışması ve İZSU ile dere ıslahı planlıyor.

Büyükşehir'in 'İzmir Yenileniyor' programında Bornova pilot ilçe. Anka'nın 10 Ocak 2026 haberine göre programın sitesi 30 Ekim 2025'te açıldı, iki ayda İzmir genelinden 160 başvuru geldi ve 2020 depremi sonrası envanter çalışmaları nedeniyle Bayraklı ile Bornova pilot seçildi. KARAR'ın 16 Mayıs 2026 haberine göre platform izmiryenileniyor.com adresinde, Büyükşehir ve iştiraki EGEŞEHİR desteğiyle bilgilendirme ve yönlendirme yapıyor. Bornova'dan kaç başvuru geldiğine dair veri bulamadık.

Deprem riski ve zemin: 2020 depreminden ne öğrenildi

30 Ekim 2020 Sisam (Samos) depremi İzmir'de en çok Bayraklı ve Bornova'yı vurdu. Bunun nedeni büyük ölçüde zemin. DHA'nın 23 Haziran 2023 haberine göre Dokuz Eylül Üniversitesi'nden Doç. Dr. Ökmen Sümer'in yürüttüğü, 8 üniversite, Kandilli ve TÜBİTAK-MAM'ın katıldığı projede Bornova Havzası'nda 350-360 metre sondaj yapıldı ve sağlam zemine ancak 360 metrede ulaşıldı; üstü alüvyon ve dolgu. Araştırmacılara göre deprem dalgaları bu havzaya girince büyüyor; yaklaşık 75 km uzaktaki fay Bornova'yı daha yakın yerlerden fazla etkiledi.

Ova içinde de zemin aynı değil. Aylin Karadaş ve Ertuğ Öner'in 7 Temmuz 2021'de Coğrafya Dergisi'nde yayımlanan makalesi, Bornova Ovası'ndaki alüvyonların Holosen döneminde deniz seviyesi değişimlerine bağlı olarak kısa mesafelerde farklılaştığını ve bunun zemin dayanımını etkilediğini gösteriyor. Çalışmada yıkılan binaların altısı ve hasarlı binaların çoğu ovanın alçak tabanındaki orta Holosen transgresyon alanında; yazarlar bu alanın son yıllarda yüksek katlı konutlarla yoğunlaşmasının riski artırdığını yazıyor. Makale Bayraklı'daki hasara odaklanıyor, ancak incelediği zemin Bornova Ovası'nın tamamını ilgilendiriyor.

Fay konusunda Yeni Asır'ın 24 Ağustos 2026 haberi, güncellenen diri fay haritasına göre İzmir'in 11 ilçesinin altından diri fay geçtiğini ve 'Bornova ve Bayraklı'nın bazı kesimlerinin zemin özellikleri nedeniyle bilimsel çalışmalarda dikkat çektiğini' yazıyor; haberde ilçeler tek tek sayılmıyor. Bornova'dan diri fay geçip geçmediğini resmî bir kaynaktan doğrulayamadık. 2020 depreminde Bornova'da kaç binanın ağır hasar aldığına dair ilçeye ayrılmış resmî bir rakam da bulamadık.

Pratik sonuç: Bornova'nın ova kesiminde parselin zemin etüdü, yeni binanın temel tipini ve maliyetini doğrudan belirler. Aynı caddede iki parsel arasında bile sonuç değişebilir; komşu binanın etüdüne güvenmeyin.

Bornova'da imar ve yoğunluk tartışmaları

Dönüşüm, mahallelerin altyapısını zorluyor. Belediyenin kendi açıklamalarında Doğanlar'da yol ve park ihtiyacının hızla arttığı söyleniyor; Naldöken'de dere yatağındaki yapılar sorun olarak anılıyor. Daire sayısını artıran projelerde otoparkın parselde mi sağlanacağı yoksa otopark bedeli mi ödeneceği ruhsat aşamasında belli olur; bu bedel İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nce belirleniyor ve kimin ödeyeceği sözleşmede yazmalı.

Plan revizyonları itirazsız geçmiyor. Gazete Birlik'in 10 Mayıs 2026 haberinde Kazımdirik Mahallesi'nde 6188 ve 6189. sokaklar çevresindeki sakinler, yeni imar planı revizyonunda konut alanlarının ticarete çevrildiğini, imar affından yararlanmış bazı evlerin paftada boş parsel ya da bahçe gösterildiğini ve yüzde 44,42 düzenleme ortaklık payı (DOP) kesintisi öngörüldüğünü ileri sürdü; yüzlerce itiraz dilekçesi verildi. Haberde belediyenin yanıtı yer almıyor; bunlar sakinlerin iddiaları.

İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi, Diken'in 1 Mart 2021 haberine göre 2020 depremi sonrası ağır ve orta hasarlı yapılar ile 1998 yönetmeliği öncesi ruhsatlı ya da 6306'ya göre riskli yapıların dönüşümü için hasar gören ilçelerin belediyelerine plan yapma yetkisi verdi; planlar Büyükşehir Meclisi onayıyla yürürlüğe giriyor. Bornova'da bu yetkiyle hangi planların çıktığını gösteren güncel bir liste bulamadık. Parselinizde geçerli planı ve askıdaki revizyonları müteahhitle konuşmadan önce Plan ve Proje Müdürlüğü'nden öğrenin.

Kat karşılığında Bornova'da nelere dikkat

Zemin maliyetini baştan bağlayın. Ova kesiminde etüt sonucu kazıklı ya da radye temel gerekebilir; teklifte zemin etüdünün kimin tarafından ve ne zaman yapılacağı, etüt sonucu çıkan ek temel maliyetinin maliklere yansıtılıp yansıtılmayacağı açıkça yazmalı. Etüt yapılmadan verilen sabit daire metrekaresi teklifleri, sonradan 'zemin kötü çıktı' gerekçesiyle değişebilir.

Evka-3, Doğanlar veya Naldöken'deyseniz, açıklanan alan projesiyle çakışma riskini sözleşmeye yazdırın: binanız sonradan proje alanına alınırsa sözleşmenin ne olacağı ve müteahhide ödenmiş masrafların akıbeti belli olsun. Dere yatağına yakın parsellerde ruhsattan önce taşkın ve dere koruma bandı kısıtı olup olmadığını İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nden yazılı alın.

Kanuni korumalar Bornova'da da geçerli: müteahhit kendi payındaki daireleri tamamlanma oranının yüzde on altında satabiliyor; müteahhit kaynaklı sebeple işe bir yıl içinde başlanmaz ya da iş altı aydır durursa malikler salt çoğunlukla fesih için Başkanlığa başvurabiliyor; ruhsattan önce yapı yaklaşık maliyetinin %6'sı kadar teminat ya da tamamlama sigortası aranıyor. 4 Şubat 2026 değişikliğiyle salt çoğunluk kararı için toplantı ve ilan usulü de zorunlu.

Dünya Bankası kredisini kullanacaksanız yeni binada temel imalatına başlanmamış olması gerekiyor; sırayı müteahhitle baştan konuşun. Yarısı Bizden hibesi yalnız İstanbul'da geçerli, Bornova'da yok. Kredi ve kira yardımı ayrıntıları İzmir il rehberinde.