Elbistan'da kentsel dönüşüm 2026: Karaelbistan ve yerinde dönüşüm

Depremin Elbistan'daki etkisi

DHA'nın 25 Ağustos 2024 tarihli haberi Elbistan'ı 6 Şubat depremlerinin ikinci merkez üssü olarak anıyor. Timeturk'ün 15 Şubat 2023 tarihli haberine göre Belediye Başkanı Mehmet Gürbüz, sabah 04.17'deki ilk depremde ilçede yalnızca 3 binanın yıkıldığını, öğlendeki ikinci depremden sonra ise ilçenin yerle bir olduğunu söyledi. Gürbüz'e göre faya yakın yerlerdeki ve yapı denetiminden önce yapılmış eski binalar yıkıldı.

Hasarın boyutu için bulabildiğimiz en ayrıntılı resmî sayı Kaymakam Muhammet Fatih Demirel'den. DHA'nın 25 Ağustos 2024 haberine göre ilçede yıkılmış, acil yıkılacak ya da ağır hasarlı kaydı girilen 4.441 bina var; haberde bunlardan 3.050'sinin ağır, 447'sinin orta hasarlı olduğu yazıyor. Aynı habere göre enkaz kaldırma yüzde 98 seviyesine ulaştı, 4.140 binada iş bitti, kalanlar hukuki süreçler nedeniyle bekliyordu.

Bağımsız bölüm düzeyinde sayılar daha yüksek. Gürbüz, 15 Şubat 2023'te ilçede yaklaşık 40 bin bağımsız bölüm olduğunu ve ağır hasarlılarla birlikte 20 bin konutun yenilenmesi gerektiğini söyledi; Türkiye Gazetesi'nin 31 Ekim 2023 haberinde de yaklaşık 20 bin bağımsız bölümün depremden etkilendiğini, bunların yaklaşık 3 bininin kırsal mahallelerde olduğunu söyledi. Bakanlığın ilçe bazında yayımladığı kesin bir hasar tablosunu bulamadık.

Türkçe Vikipedi'deki TÜİK serisine göre Elbistan'ın nüfusu 2022'de 141.307'ydi, depremden sonra 2023'te 127.755'e düştü; 2024'te 130.246'ya, 2025'te 132.036'ya çıktı. İlçede 14'ü merkezde, 79'u kırsalda olmak üzere 93 mahalle var.

Karaelbistan ve TOKİ kalıcı konutları

İlçede deprem konutlarının ağırlığı Karaelbistan Mahallesi'nde. Mynet'in 29 Temmuz 2023 haberine göre Gürbüz, Karaelbistan'da yaklaşık 4.012 bağımsız bölümün yapıldığını, TOKİ'nin Elbistan genelinde yaklaşık 10 bin bağımsız bölüm yapmasının planlandığını söyledi; hedef o yılın Kasım ayında ilk teslimler, ertesi yılın Haziran ayına kadar tüm toplu konutların teslimiydi.

Teslimler bu takvimin gerisinde kaldı. DHA'nın 25 Ağustos 2024 haberine göre Kaymakam Demirel, kurayla 3.621 hak sahibinin konutunun çıktığını, biten ve bitme aşamasındaki konut sayısının 5.019 olduğunu söyledi. Aynı haberde bir yerde 2.004 konutun teslim edildiği, başka bir yerde 1.950 konutun anahtarının verildiği yazıyor; haber bu farkı açıklamıyor.

A Haber'in 3 Ocak 2025 haberine göre TOKİ Elbistan'da 7.459 konutun ihalesini yaptı ve bunların 3.621'inin anahtarı hak sahiplerine verildi. TOKİ uzmanı Taha Selvi'ye göre Karaelbistan'da ihalesi yapılan 2.365 konutun tamamı bitirilip teslim edildi; konutlar 4 etapta, zemin artı 5 katı geçmeyecek şekilde yapıldı. Kalan yaklaşık 3.800 konutun 2025 ve 2026'daki durumunu gösteren bir kaynak bulamadık.

Karaelbistan'daki bir etap tartışma da yarattı. Cumhuriyet'in 25 Şubat 2023 tarihli ANKA haberine göre CHP Genel Başkan Yardımcısı Ali Öztunç, Karaelbistan'daki 714 konutluk beşinci etabın zemin etüdü yapılmadan, Şardağı eteğinde sel riski taşıyan bir alanda ihaleye çıkarıldığını öne sürdü. Haberde Bakanlık ya da TOKİ'nin yanıtı yok; bu iddianın sonradan nasıl sonuçlandığını gösteren bir kaynak bulamadık.

Bunlara ek olarak belediye ve iş insanları dar gelirli depremzedeler için ayrı bir proje başlattı. TRT Haber'in 27 Ekim 2023 tarihli AA haberine göre Karaelbistan'da 2 blokta, zemin artı 4 katlı 40 konut yapılıyor, hak sahipleri noter huzurunda kurayla belirlenecekti. Bu konutların teslim edildiğini gösteren bir kaynak bulamadık.

Köy evleri ve kırsal mahalleler

Türkiye Gazetesi'nin 31 Ekim 2023 haberine göre Yapraklı, Akbayır ve Büyükyapalak mahallelerinde tek katlı 350 köy tipi kalıcı konutun yapımı bitti ve teslime hazır hale geldi. Gürbüz'e göre o tarihte kırsalda 800 konutun ihalesi yapılmış, 650'sinin yapımı sürüyordu.

Sonraki sayılar daha yüksek. DHA'nın 25 Ağustos 2024 haberine göre Kaymakam Demirel, kırsal mahallelerde toplam 942 konut olduğunu, bunların 54'ünün teslim edildiğini, diğerlerinin tamamlanma aşamasında olduğunu söyledi. 2023'te teslime hazır denen 350 konut ile 2024'teki 54 teslim arasındaki farkı açıklayan bir kaynak bulamadık; kırsal konutların 2025–2026 teslim durumu için Kaymakamlığa ya da AFAD'a sorun.

Merkezde 2 bin konut, ticari aks ve yerinde dönüşüm

Şehir merkezi için ayrı bir proje var. Sabah'ın 6 Aralık 2023 haberine göre Gürbüz, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile protokol imzaladıklarını, Elbistan'a 2 bin konut daha yapılacağını ve bunun altyapı ve çevre düzenlemesiyle 10 milyar TL'lik bir yatırım olduğunu söyledi. Haberde 2 bin konutun 24 ayda bitirilmesinin hedeflendiği, hak sahipliği tespitlerinin AFAD tarafından yapıldığı yazıyor.

Aynı habere göre Maraş Caddesi, Karacaoğlan Meydanı, Dulkadiroğlu Caddesi, Ahmet Karacabey Caddesi, Malatya Caddesi ve Hacı Esat Efendi Caddesi boyunca iş yeri ve konut çalışmaları yapılacak; Cumhuriyet Mahallesi'ndeki gecekondu bölgesinde de yerinde dönüşüm çalışması planlanıyor. Bu caddelerde ya da Cumhuriyet Mahallesi'nde mülkünüz varsa, parselinizin bu projenin içinde olup olmadığını belediyeden yazılı öğrenin. 24 aylık hedefin tuttuğunu ya da projenin hangi aşamada olduğunu gösteren 2025–2026 tarihli bir kaynak bulamadık.

Yıkılan ya da ağır hasarlı binanın aynı parselde devlet hibesi ve kredisiyle yeniden yapılması, yani yerinde dönüşüm, Elbistan'da da uygulandı; ama ilçe bazında ruhsat ya da tamamlanan bina sayısını bulamadık. Yerinde dönüşüm desteğinin şartları ve başvuru sürecinin 2025'te kapanması Kahramanmaraş il rehberinde.

Ayakta kalan ama eski ve riskli binalar için yol 6306 sayılı Kanun: lisanslı kuruluşa riskli yapı tespiti, salt çoğunluk ve kat karşılığı. Bu kuralları, kira yardımını ve Dünya Bankası kredisinin Kahramanmaraş'taki durumunu il rehberinde anlattık. Elbistan için ilan edilmiş bir riskli alan ya da rezerv yapı alanı kararı bulamadık.

Başvuru: belediye ve il müdürlüğü

Elbistan Belediyesi'nin iletişim sayfasına göre adres Orhangazi Mahallesi, Binali Yıldırım Bulvarı No: 141, Elbistan; telefon 0344 222 20 01, e-posta info@elbistan.bel.tr. Belediyenin müdürlükler listesinde ayrı bir kentsel dönüşüm müdürlüğü yok; imar durumu, yapı ruhsatı ve yerinde dönüşüm ruhsatı için muhatap İmar ve Şehircilik Müdürlüğü.

Deprem konutlarında hak sahipliği ve kura için AFAD, konutların yapımı ve teslimi için TOKİ yetkili. Riskli yapı raporuna itiraz, 6306 kira yardımı ve Dünya Bankası kredisinin il duyuruları için muhatap Kahramanmaraş Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü; adres ve telefon Kahramanmaraş il rehberinde.

Kat karşılığında Elbistan'da nelere dikkat

Elbistan'da kat karşılığı piyasası, oranlar ya da müteahhit sayısı hakkında bir haber ya da resmî veri bulamadık. Aşağıdakiler yukarıdaki kaynaklardan çıkan pratik notlar.

Önce parselinizin durumunu netleştirin. Gürbüz 2023'te yeni yapılaşmanın fay hatlarından uzak, kamuya ait arazilerde yapılacağını söyledi; merkezde ise ticari aks ve Cumhuriyet Mahallesi için ayrı bir proje var. Müteahhitle konuşmadan önce belediyeden güncel imar durumu belgesi alın, parselinizin bir projeye ya da yapılaşma kısıtına girip girmediğini sorun.

Zemini ciddiye alın. Karaelbistan'daki bir etap için zemin etüdü ve sel riski tartışması çıktı. Kendi parseliniz için zemin etüdünü kimin, hangi kapsamda yaptıracağını sözleşmeye yazdırın; sonuç kötü çıkarsa ne olacağını da önceden kararlaştırın.

Hangi yoldasınız, belirleyin. Yerinde dönüşüm ile 6306'ya göre riskli yapı dönüşümü farklı süreçler; ağır hasar raporunun 6306 tespiti yerine geçip geçmediğini il rehberinde tartıştık. Müteahhidin teklifinin hangi sürece göre hazırlandığını, teslim süresini ve gecikme cezasını sözleşmeye açıkça yazdırın.

Kredi: Kahramanmaraş, Haziran 2026 tarihli resmî kılavuzda 3 milyon TL'lik Dünya Bankası kredisinin illeri arasında. Krediyi düşünüyorsanız müteahhitle sözleşmeyi kredi başvurusunun sonuçlanmasını bekleyecek bir takvimle kurun; güncel durumu İl Müdürlüğü'nden teyit edin.