Yakutiye'de kentsel dönüşüm 2026: riskli alan, Murat Paşa, zemin

Yakutiye'de dönüşüm nasıl ilerliyor

Yakutiye, Erzurum şehir merkezinin en kalabalık ilçesi ve dönüşümün en yoğun yaşandığı yer. Büyük projeleri ilçe belediyesi değil, Erzurum Büyükşehir Belediyesi yürütüyor; Hacı Cuma yerinde dönüşümü ve Veyisefendi'deki konutlar gibi projeler Erzurum il rehberinde anlatılıyor.

İlçede devletin ilk resmî dönüşüm kararı 2013'te geldi. 20 Ocak 2013 tarihli ve 28534 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu kararıyla Mecidiye, Aziziye, Gaziler ve Veyisefendi mahallelerindeki bazı alanlar 6306 sayılı Kanun'a göre riskli alan ilan edildi. Ayrıntılar aşağıda.

Son yıllarda iş daha çok tarihî merkezde görünüyor. İHA'nın 19 Haziran 2023 haberine göre Büyükşehir, Murat Paşa Mahallesi'nde ilk etap yıkıma başladı. Habertürk'te 29 Nisan 2026'da yayımlanan Güntay Şimşek yazısı da Yakutiye Medresesi, Çifte Minareli Medrese, Üç Kümbetler ve Kale çevresindeki düzenlemeleri öne çıkarıyor.

Dünya Bankası destekli 3 milyon TL'lik kredi Yakutiye'de kullanılamıyor: Haziran 2026 tarihli resmî kılavuzda kredi illeri İstanbul, İzmir, Tekirdağ, Kahramanmaraş, Kocaeli, Sakarya ve Manisa; Erzurum listede yok. Kira yardımı ve harç muafiyetleri Erzurum il rehberinde.

Mecidiye, Aziziye, Gaziler ve Veyisefendi riskli alanı

Karar, Resmî Gazete'ye göre 24 Aralık 2012 tarihli ve 2012/4141 sayılı; dayanağı 6306 sayılı Kanun'un 2. maddesi. Alanın sınırları ve koordinatları kararın ekindeki kroki ve listelerde gösteriliyor; metinde toplam büyüklük yazmıyor. EKEV Akademi Dergisi'nde 28 Mart 2022'de yayımlanan Ali Muti ve Bilge Nur Gülkılık makalesine göre alan dört mahallede toplam 97 hektar.

Aynı makale, Eylül–Kasım 2013'te bu dört mahallede 100 konut sahibiyle yapılan yüz yüze anketin sonuçlarını veriyor. Katılımcıların yüzde 42'si evinin riskli alanda olduğunu bilmiyordu. Yüzde 91'i mahallede bilgilendirme toplantısı yapılmadığını söyledi. Yüzde 78'i mahallesinde dönüşüm istiyordu, yüzde 95'i devlet desteği bekliyordu.

Bu alanda bugün hangi parselin ne aşamada olduğunu gösteren güncel bir resmî liste bulamadık. Bu mahallelerde malikseniz önce parselinizin riskli alan sınırında olup olmadığını öğrenin. Riskli alandaki parselde süreç bina bazlı dönüşümden farklı işler; kendi başınıza müteahhitle anlaşmadan önce Erzurum Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne ve Büyükşehir'e sorun.

Murat Paşa ve tarihî merkez

İHA'nın 19 Haziran 2023 haberine göre Murat Paşa Mahallesi'nde yaklaşık 2 bin metrekarelik alanda 9 riskli bina ve 18 bağımsız birimin yıkımı başladı. Projeyi Büyükşehir yürütüyor; Başkan Mehmet Sekmen bölgede ofis ve iş yerleriyle yeni ticari alanlar oluşturacaklarını söyledi. Törende Yakutiye Belediye Başkanı Mahmut Uçar da vardı. İkinci etap ya da teslim tarihi hakkında bir bilgi bulamadık.

Kale çevresinde dönüşüm, kamulaştırma ve restorasyonla ilerliyor. Akşam kaynaklı 29 Nisan 2015 tarihli Vatan haberine göre Kültür Yolu Projesi için Kale çevresinde 77 bin metrekarelik alan kamulaştırma için belirlenmişti; ilk etap 43 bin metrekareydi ve 29 tescilli binanın restorasyon projeleri Anıtlar Kurulu'na sunulmuştu. Bu rakamlar 2015 tarihli; güncel durumunu gösteren bir kaynak bulamadık.

Pratik sonuç: Tarihî merkezde binanız tescilli bir yapıya ya da sit alanına komşuysa yeni binanın yüksekliği ve projesi koruma kurulu kararına bağlı olabilir. Bu da süreyi uzatır ve kat karşılığı hesabını değiştirir; anlaşmadan önce parselin koruma durumunu belediyeden öğrenin.

Nüfus ve yapı stoğu

Yakutiye, 2008'de 5747 sayılı Kanun'la eski Erzurum merkez ilçesinin bir bölümünden kuruldu. İngilizce Vikipedi'deki TÜİK verisine göre 2022 nüfusu 190.373; yüzölçümü 945 kilometrekare ve 44 mahallesi var.

Türkçe Vikipedi'deki TÜİK serisine göre nüfus 2008'de 170.698'di, 2017'de 193.602'ye çıktı, 2020'de 181.150'ye indi. TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası'nın Erzurum raporu da 2019'da şehir merkezinin üç ilçesi arasında en kalabalığın 186.993 kişiyle Yakutiye olduğunu yazıyor.

Yakutiye'deki binaların yaşını ya da riskli bulunmuş bina sayısını gösteren ilçe bazında resmî bir veri bulamadık. Belediyenin İmar ve Şehircilik Müdürlüğü sayfasındaki istatistikler 2014 yılına ait.

Deprem riski ve zemin

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası'nın 'Fay Üzerinde Yaşayan İllerimiz: Erzurum' raporuna göre şehir merkezinin büyük bölümü alüvyon zemin üzerinde. Bu tür zemin deprem dalgalarını büyütür; zayıf zemindeki binalar kaya üzerindekilere göre daha şiddetli sallanır. Rapor, büyük bir depremde özellikle ovada kalan kesimlerde sıvılaşma yaşanabileceğini de belirtiyor.

Aynı rapora göre şehrin kuzeyinde birbirine paralel çok sayıda faydan oluşan Erzurum Fay Zonu, güneyinde Palandöken Fay Zonu var ve diri faylar il merkezindeki binaların altından geçiyor. Fayların tam yeri henüz yeterli ayrıntıda araştırılmamış; haritalarda 100 metrelik şeritler olarak gösteriliyor. Rapor, Erzurum'da mikrobölgeleme çalışması ve deprem master planı olmadığını yazıyor.

Şehir geçmişte büyük hasar gördü: rapora göre 1859 depremi yaklaşık 1.000 kişinin ölümüne yol açtı. Pratik sonuç: Yakutiye'de yeni binanın temeli ve maliyeti parselin kendi zemin etüdüne bağlı. Komşu binanın etüdüne güvenmeyin; etüdün sıvılaşma ve yeraltı suyunu da incelemesini isteyin.

Başvuru ve kat karşılığında dikkat

Yakutiye Belediyesi'nin sitesinde adres Murat Paşa Mahallesi, Erzurum 25100; telefonlar 0442 235 26 22, 235 26 23, 235 26 24 ve 235 26 25; e-posta yakutiye@yakutiye.bel.tr. Sitedeki müdürlük listesinde ayrı bir kentsel dönüşüm müdürlüğü yok; imar ve ruhsat işleri İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nde. Müdürlük sayfasında birime özel telefon yok. Sitede imar durumu sorgulama bağlantısı da bulunuyor.

Riskli yapı raporuna itiraz ve Bakanlık kira yardımı Erzurum Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün işi; müdürlük de Yakutiye'de, Üniversite Mahallesi'nde. Adres, telefon ve tespit kuralları Erzurum il rehberinde.

Kat karşılığı sözleşmeden önce üç şeyi netleştirin: parselin riskli alanda ya da Büyükşehir'in bir dönüşüm alanında olup olmadığı, tescilli yapıya veya sit alanına komşu olup olmadığı ve güncel imar durumu. Zemin etüdünü kimin yaptıracağını ve çıkacak ek temel maliyetini kimin ödeyeceğini yazılı belirleyin. Kanuni korumalar (müteahhidin satış sınırı, fesih hakkı, teminat) Erzurum il rehberinde.